در اين قسمت مديريت فهرست مقالات قرار دارد !

فيلم درماني به سبک ايراني

 

در ايران فيلم درماني يک حوزه ي کاملا نوپاست . به احتمال زياد کمتر درمانگر ايراني ست که به شيوه اي که ما توضيح داديم فيلم درماني کند. شايد دليل اول آن نبودن امکانات سمعي بصري در مطب ها و مراکز مشاوره ي روان شناسان باشند حتا اگر روان شناس يک فيلم باز حرفه اي باشد. البته مشکل دوبله نشدن قسمت عمده اي از فيلم هاي به درد بخور، باور پذير ندانستن فيلم هاي ايراني  به خاطر پايان خوش، پيش بردن داستان بر اساس تصادف و البته مسائل فرهنگي هم از طرف مراجع و هم درمانگر هم به اين ها اضافه شده است. تا آن جايي که در اولين کنگره ي هنر درماني که آذر همين امسال برکزار شد رو شده است چند پژوهش نيم بند در فيلم درماني انجام شده است. استادان و يکي از برو بچ تحصيلات تکميلي دانشگاه شهيد بهشتي دريافته اند که 6 فيلم  معناگرا ( "مسير سبز"، "چه روياهايي مي آيند"، "سنجاقک"، "مرگ جويان"، " فرانچسکو" و "آهنگ برنادت") بر احساس معنا بخش بودن زندگي دانشجويان يزدي تاثير مثبت داشته است. در مورد تاثير مثبت احساس معنا در زندگي بر سلامت روان در شماره ي 90 مفصل بحث شده است. جالب اين است که اين فيلم ها " برون گرايي" و " اشتياق براي تجارب تازه" را هم در اين دانشجويان افزايش داده اند.

 بچه هاي دانشگاه هاي علوم پزشکي هم بيکار ننشسته اند. آن ها فيلم هاي " چارلي چاپلين" و" مستربين" را براي بيماران افسرده ي بيمارستان رازي پخش کردند. آن ها در طول هفته يک روز در ميان نيم ساعت با اين فيلم هاي کمدي حال کردند. البته ميزان افسردگي شان فقط کمي پايين آمد. دليلش را مي توانيد خودتان با مقايسه ي روش هايي که در مقاله توضيح داده شد و اين پژوهش پيدا کنيد.

يک کار جالب ديگر ارائه ي فيلم و قصه به دختران پايه ي پنجم ابتدايي شهرستان مرودشت بود. دختران همسايه ي تخت جمشيد با ديدن فيلم ها و شنيدن قصه هاي انتخاب شده و الگو گرفتن از قهرمان هايشان مهارت هاي اجتماعي خود را افزايش دادند. يعني آن ها ياد گرفتند از اين به بعد بيشتر به ديگران احترام بگذارند، همکاري بيشتري کنند، وظيفه شناس تر باشند، در دوست يابي ماهر شوند، شيوه هاي بهتر سوال کردن را بياموزند و مقررات و مسئوليت هاي اجتماعي را راحت تر بپذيرند. اين پژوهش بر پايه ي نظريه ي يادگيري اجتماعي بود که در بخش بعد توضيح داده مي شود.

 

روي سياه سکه: وقتي فيلم ها بد مي شوند

همان قدر که مي توانيم ادعا کنيم به خاطر محدوديت هاي بياني و شناختي کودک فيلم درماني روي کودکان خوب جواب مي دهد متاسفانه فيلم هاي خشونت بار به خاطر همين محدوديت ها  بيشتر روي کودکان اثر سوء دارد. اصلا منطق طبقه بندي سني فيلم ها در غرب همين اثرات مخرب روان شناختي ست.

همان طور که گفتيم ارسطو فکر مي کرد تماشاي ترس در نمايش ها باعث مي شود ترس ما بريزد. او احتمالا اگر نمايش هاي خشن هم مي ديد مي گفت اين باعث مي شود خشونت ما تخليه شود. تا سال ها روان شناس ها هم همين گونه فکر مي کردند. شما در زبان مردم هم بارها شنيده ايد که براي خالي شدنش به فيلم هاي خشن پناه برده اند. اما آيا واقعا اين گونه است؟ متاسفانه نشان داده شده است که کودکان از قهرمان هاي خشني که به اهداف خود مي رسيدند و پاداش مي گيرند تقليد مي کنند. آن گونه که بندورا در دهه ي 70 کشف کرد و هشدار داد فيلم هاي خشن تلويزيوني اثرات ناجوري روي ذهن کودکان مي گذارند. آن ها ياد مي گيرند که اگر خشن باشي به اهدافت مي رسي . چيزي که بندورا به آن مي گويد:"يادگيري اجتماعي" يا " يادگيري جانشيني". در همان سال ها  استوئر و همکارانش در يک آزمايش کشف کردند حتا فيلم هاي کارتوني خشن که شخصيت هايشان فانتزي تر است پرخاشگري کودکان را افزايش مي دهد. در اواخر دهه ي 80 معلوم شد حتا در فنلاند که تلويزيونش آن موقع خيلي کم فيلم خشونت بار پخش مي کرد ميزان خشونت با ديدن فيلم هاي خشن رابطه ي مثبت دارد. حتا وقتي که در دهه ي 90 آقاي وود 28 پژوهش ديگر در اين مورد را بررسي کرد در کمال شگفتي دريافت که ميزان تماشاي فيلم هاي خشونت بار در 9 سالگي حتا با خشونت در 19 سالگي هم ارتباط دارند. جالب اين که گروه هاي اين مطالعات از قبل در مورد ترجيح دادن فيلم هاي خشن ( يعني پرخاشگري پايه قبل از ديدن فيلم )با هم همسان شده بودند. و جالب تر اين که همه ي اين تاثيرات لا اقل تا آن موقع فقط در مورد پسر ها صادق بود و دختر ها از رفتار هاي خشن قهرمان هاي فيلم ها تقليد نمي کردند. اين مي تواند ناشي از تفاوت هاي جنسيتي مردها و زن ها در استفاده از پرخاشگري، کم بودن قهرمان هاي خشن زن لا اقل در فيلم هاي آن سال ها و تقويت نشدن پرخاشگري دختر ها در طول رشدشان بر مي گردد. البته با توجه به وضعيت کنوني رشد رواني دختران و آمدن قهرمان هاي خشن زن به فيلم ها احتمالا تفاوت هاي فردي کم تر موثر باشند و فيلم هاي خشن حتا روي دختران موثر باشد.

متاسفانه در ايران هيچ نظارتي بر تماشاي برنامه هاي خشن تلويزيوني در کودکان اعمال نمي شود. نه خانواده ها برنامه اي براي آن دارند و نه صدا و سيما لا اقل درجه ي سني فيلم هاي سينمايي را اعلام مي کند.

در پژوهش هاي جديدتر يافته شده است که تماشاي فعالانه و منفعل ( يعني صرفا روشن بودن تلويزيون در مکاني که کودک حضور دارد)  تلويزيون مي تواند کودکان را به اختلالات خواب مبتلا کند. اين هم به محتوا و هم به تاثير نورهاي مانيتور روي چشم کودک برگردد.

 

آداب روان شناختي تماشاي فيلم:

1.تا جايي که مي توانيد در انتخاب فيلم ها منفعل نباشيد. قبلا لا اقل در مورد تم اصلي داستان فيلم از ديگران اطلاعات کسب کنيد.

2.اگر فيلم باز حرفه اي هستيد براي حس و حال هاي مختلف خود يک ليست طبقه بندي شده ي فيلم داشته باشيد. آدرس اينترنتي  cinematherapy.com/filmindex.html

مي تواند در اين مورد به شما کمک کند. البته بايد کمي روان شناسي بدانيد و کمي زبان انگليسي. اگر اين دو را نمي دانيد سبک زندگي يکي از شماره هاي سال گذشته ي همشهري جوان مي تواند کمکتان کند.

4. تا جايي که مي توانيد کمتر فيلم هاي خشونت بار و ترسناک ببينيد. البته اين کار مخصوصا براي کودکاني که با شما به تماشاي فيلم ها مي نشينند ضروري ست. البته منع کردن مستقيم معمولا نتيجه ي عکس مي دهد. اين کار آن ها را کنجکاو تر و مشتاق تر مي کند. اگر کمي ذهنتان را به کار بگيريد راحت تر مي توانيد کودکان را از تماشاي اين فيلم ها منع کنيد. حد اقلش پيشنهاد يک فيلم جذاب اما غير خشن ديگر است و حداقل ترش اينکه لا اقل آن ها را به ديدن اين فيلم ها دعوت نکنيد.

 

 

 

روان شناسي در فيلم ها

آيا مي دانستيد که يک کتاب درسي انگليسي به نام " فيلم و بيماري هاي رواني" در آمريکا وجود دارد که هر از چند سال به روز مي شود؟ خبر خوب اين که لا اقل نسخه ي 1995 اين کتاب را مهرداد فيروز بخت سه سال پيش در ايران ترجمه کرده است. اين کتاب که براي همه ي عشق فيلم ها نوشته ي به درد بخوري ست دقيقا بر اساس يک برنامه ي آموزشي نوشته شده است. استاد اين هفته به شما يک فيم معرفي مي کند. شما در طول هفته ترجيحا با همکلاسي هايتان آن را مي بينيد. جلسه ي بعد به بحث در مورد بيماري رواني مطرح شده در فيلم مي گذرد. آخر کتاب هم يک ليست طولاني از فيلم هاي اين حوزه معرفي شده است.

البته همان طور که بار ها در فيلم هاي مختلف ديده ايد متاسفانه در فيلم هاي عامه پسند تفکرات قالبي در مورد بيماري هاي رواني، روان شناسان و روان پزشکان و بيمارستان هاي روان پزشکي ترويج مي شود. بيماران رواني افرادي خشن و قاتل، بيمارستان هاي رواني شبيه به زندان هاي تحت کنترل زندان بان هاي بي رحم و متخصصان بهداشت رواني به عنوان کساني که خودشان مشکل رواني دارند نشان اده مي شوند. کتاب هايي مانند " فيلم و بيماري هاي رواني" لا اقل کمک مي کنند تفکري انتقادي در اين مورد داشته باشيم و فيلم هاي خوب و بد را به راحتي با مراجعه به ليست پاياني کتاب از هم تشخيص دهيم. اخيرا يک پژوهش جالب در مورد اين قضايا در فيلم هاي ايراني هم انجام شده است. دکتر نرگس چيمه ، روانپزشک اين مفاهيم را اين گونه طبقه بندي کرده است : 1. فيلم هايي که محور فيلم بيماران مبتلا به مشکلات روانشناختي هستند ( مثلا گاو، رواني، قرمز، آب و آتش و ...) 2. فيلم هايي که به تاثير اين بيماران بر زندگي ديگران اشاره دارد (   مثل خوابگاه دختران، دو زن، شيفته، رنگ شب و...) 3. فيلم هايي که به علت شناسي مشکلات روان شناختي مي ÷ردازد ( مثل سگ کشي، شب يلدا و ...)4. فيلم هايي که يکي از شخصيت هاي اصلي آن يک روان شناس يا روان کاو است ( مثل باغ فردوس و جديدا " چه کسي امير را کشت"). و متاسفانه 5. فيل هايي که از بيماران روان شناختي به عنوان ابزار پيشبرد داستان و البته گيشه استفاده کرده اند. انبوهي از اين فيلم ها موجودند که نيازي به بازگويي نامشان نباشد. دکتر چيمه ÷يشنهاد مي کند براي رفع نواقص روان شناختي فيلم ها، فيلم نامه نويسان و کار گردانان ايراني مثل همه جاي دنيا مشاور روان شناسي داشته باشند.